AİLE SAĞLIĞI ELEMANLARININ, COVID-19 PANDEMİSİNE AİT BİLGİ, TUTUM VE KAYGI DÜZEYLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Görkem Kangal; Tijen Şengezer Acar

doi:10.56752/Mevmedsci.2025.90

Görkem Kangal,Tijen Şengezer Acar

Yıl : 2025
Cilt : 5
Sayı : 2
Sayfa : 55-64

DOI : https://doi.org/10.56752/Mevmedsci.2025.90

Amaç: Bu çalışmada; aile sağlığı elemanlarının, COVID-19 pandemisi hakkındaki bilgi düzeyleri, görüşleri, tutumları ve kaygı düzeylerini analiz etmeyi amaçladık. Yöntemler: 01.05.2021-30.07.2021 tarihleri arasında, Ankara’daki aile sağlığı merkezlerinde çalışan aile sağlığı elemanlarına, çalışma anketi yüz yüze yöntemle uygulanmıştır. Anket altı bölümden oluşmaktadır; genel bilgiler, genel sağlık durumu, COVID-19 bilgi düzeyi, tutumlar, görüşler ve kaygı düzeyi. Son bölümde kaygı düzeyini ölçmek için Koronavirüs Anksiyete Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya 270 kişi katılmıştır. Katılımcıların %22,2’si kronik hastalığı olduğunu belirtmiştir. Sadece %26,3’ü (n=71) daha önce COVID-19 tanısı aldığını belirtmiştir. Çalıştığı kurumda COVID-19’a yönelik bilgilendirme dersine katılanların oranı %12,7 (n=34) idi. Genel olarak bilgi düzeyini yeterli olarak tanımlananlar %94,1 (n=254) idi. Bilgi düzeyini ölçen sorular tek tek incelendiğinde en fazla yanlış cevap verilen sorunun COVID-19 bulaş yolları olduğu dikkat çekmiştir. Tutumlar analiz edildiğinde, iş yerinde koruyucu ekipmanların kullanımları sıklık sırasına göre maske (n=270), eldiven (n=242), siperlik (n=188), tulum (n=109), gözlük (n=109) ve diğer (n=13) olarak belirtilmiştir. İş yerinde hiçbir zaman sosyal mesafeye dikkat edemeyenlerin oranı %8,2 idi. COVID-19 servislerinde veya filyasyon ekiplerinde sağlık personeli olarak hizmet etmeyi isteme düşüncesine kesinlikle katılmayanlar %20 (n=54), katılmayanlar %28,9 (n=78), kararsız olanlar %22,2 (n=60), katılanlar %22,6 (n=61), kesinlikle katılanlar ise %6,3 (n=17) idi. Bu birimlerde sağlık personeli olarak hizmet etmeyi istemeyenlerin en önemli sebebinin ailesine bulaştırma korkusu olduğu görülmüştür. Hastalığın abartıldığını düşünen aile sağlığı elemanı oranı oldukça düşüktü (%5,5). Katılımcıların ortalama COVID-19 Kaygı Düzeyi 1,9 ± 2,8 puan olarak hesaplandı. Sonuç: Bu çalışmada aile sağlığı elemanlarında, kurumlarda bilgilendirme dersine katılım oranlarının oldukça düşük olduğu görülmüştür. Buna rağmen, bilgi düzeylerinin yeterli olduğu ancak özellikle COVID-19 bulaş yolları hakkında eksikliklerinin olduğu fark edilmiştir. Maske kullanımının %100 olmasıyla beraber diğer temel koruyucu önlemlere de çoğunluğun dikkat ettiği görülmüştür. Bu sonuçların benzer acil sağlık krizlerinde sağlık personelinin duruma uyum sağlamasında alınacak önlemler için yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.

Mevlana Tıp Bilimleri
2025, Cilt5, Sayı2
E-ISSN: 2757-976X

Geliş Tarihi : 27.02.2025, Kabul Tarihi : 21.07.2025 , Yayın Tarihi : 08.08.2025

Kaynakça

1. Villa S, Jaramillo E, Mangioni D, Bandera A, Gori A, Raviglione MC. Stigma at the time of the COVID-19 pandemic. Clin Microbiol Infect. 2020 Nov;26(11):1450-1452. doi: 10.1016/j.cmi.2020.08.001.
2. World Health Organization. Prevention, identification and management of health worker infection in the context of COVID-19. [Internet] Erişim Tarihi: 06 Kasım 2021. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/i/item/10665-336265.
3. Bergwerk M, Gonen T, Lustig Y, Amit S, Lipsitch M, Cohen C, et al. COVID-19 Breakthrough Infections in Vaccinated Health Care Workers. N Engl J Med. 2021;385(16):1474-1484. doi: 10.1056/NEJMoa2109072.
4. Güler S, Topuz İ, Ulusoy F. COVID-19 Pandemisinde Aile Sağlığı Merkezi Çalışanlarının Deneyimleri. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi 2020;2(3):143-151.
5. Çelik Ö, Özmemiş Ç, Balçık B, Çifçili SS. Aile Sağlığı Merkezlerinde Covid-19 aşılama sürecinin değerlendirilmesi: Tanımlayıcı bir çalışma. Jour Turk Fam Phy 2022;13(3):84-95. doi: 10.15511/tjtfp.22.00384.
6. Lee SA. Coronavirus Anxiety Scale: A brief mental health screener for COVID-19 related anxiety. Death Stud. 2020;44(7):393-401. doi: 10.1080/07481187.2020.1748481.
7. Evren C, Evren B, Dalbudak E, Topcu M, Kutlu N. Measuring anxiety related to COVID-19: A Turkish validation study of the Coronavirus Anxiety Scale. Death Stud. 2022;46(5):1052-1058. doi: 10.1080/07481187.2020.1774969.
8. Cascella M, Rajnik M, Aleem A, Dulebohn SC, Napoli RD. Features, Evaluation, and Treatment of Coronavirus (COVID-19) [Updated 2023 Agu 18]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. PMID: 32150360.
9. Wu Z, McGoogan JM. Characteristics of and important lessons from the coronavirus disease 2019 (COVID-19) outbreak in China: summary of a report of 72314 cases from the Chinese Center for disease control and prevention. JAMA. 2020;323:1239–1242. doi:10.1001/jama.2020.2648.
10. Shi Y, Wang J, Yang Y, Wang Z, Wang G, Hashimoto K, et al. Knowledge and attitudes of medical staff in Chinese psychiatric hospitals regarding COVID-19. Brain Behav Immun Health. 2020 Apr;4:100064. doi: 10.1016/j.bbih.2020.100064. Epub 2020 Mar 29.
11. Hesaraki M, Akbarizadeh M, Ahmadidarrehsima S, Moghadam MP, Izadpanah F. Knowledge, attitude, practice and clinical recommendations of health care workers towards COVID-19: a systematic review. Rev Environ Health. 2020;36(3):345-357. doi: 10.1515/reveh-2020-0099.
12. Giao H, Han NTN, Khanh TV, Ngan VK, Tam VV, An PL. Knowledge and attitude toward COVID-19 among healthcare workers at district 2 Hospital, Ho Chi Minh City. Asian Pac J Trop Med 2020;13(6):260-265. doi: 10.4103/1995-7645.280396.
13. Bhagavathula AS, Aldhaleei WA, Rahmani J, Mahabadi MA, Bandari DK. Knowledge and Perceptions of COVID-19 Among Health Care Workers: Cross-Sectional Study. JMIR Public Health Surveill. 2020;6(2):e19160. doi: 10.2196/19160.
14. Bulut C, Kato Y. Epidemiology of COVID-19. Turk J Med Sci. 2020 Apr 21;50(SI-1):563-570. doi: 10.3906/sag-2004-172.
15. To KK, Sridhar S, Chiu KH, Hung DL, Li X, Hung IF, et al. Lessons learned 1 year after SARS-CoV-2 emergence leading to COVID-19 pandemic. Emerg. Microbes Infect. 2021 Dec;10(1):507-535. doi: 10.1080/22221751.2021.1898291
16. Khan M, Adil SF, Alkhathlan HZ, Tahir MN, Saif S, Khan M, et al. COVID-19: A Global Challenge with Old History, Epidemiology and Progress So Far. Molecules. 2020;26(1):39. doi: 10.3390/molecules26010039.
17. World Health Organization. Coronavirus disease (COVID-19). [Internet] Erişim Tarihi: 24 Kasım 2021. Erişim adresi: https://www.who.int/health-topics/coronavirus#tab=tab_2
18. T.C. Sağlık Bakanlığı COVID-19 Bilgilendirme Platformu. [Internet] Erişim Tarihi: 24 Kasım 2021. Erişim adresi: https://covid19.saglik.gov.tr/TR-66260/saglik-personeline-yonelik.html
19. Erpolat MN, Faydalı S. Pandemi sürecinde hemşirelerin izolasyon yöntemlerine uyum düzeyleri ve etkileyen faktörler. Mev Med Sci. 2024; 4 (3): 119-126. doi: 10.56752/Mevmedsci.2024.72 .
20. Ejeh FE, Saidu AS, Owoicho S, Maurice NA, Jauro S, Madukaji L, et al. Knowledge, attitude, and practice among healthcare workers towards COVID-19 outbreak in Nigeria. Heliyon 2020;6(11):e05557. doi: 10.1016/j.heliyon.2020.e05557.
21. T.C. Sağlık Bakanlığı Bilimsel Danışma Kurulu Çalışması. COVID-19 Pandemisinde Sağlık Kurumlarında Çalışma Rehberi ve Enfeksiyon Kontrol Önlemleri. 9 Mart 2021. [Internet] Erişim Tarihi: 24 Kasım 2021. Erişim adresi: https://covid19.saglik.gov.tr/Eklenti/40282/0/covid19-saglikkurumlarindacalismarehberiveenfeksiyonkontrolonlemleripdf.pdf .
22. Imasuen H, Nzomiwu CL. The Knowledge of COVID-19 among Health Care Workers in a Nigerian Urban Community and their Willingness to Manage COVID-19 Patients. West Afr J Med. 2021;38(9):859-865.
23. Saadatian-Elahi M, Amour S, Elias C, Henaff L, Dananché C, Vanhems P. Tobacco smoking and severity of COVID-19: Experience from a hospital-based prospective cohort study in Lyon, France. J Med Virol. 2021;93(12):6822-6827. doi: 10.1002/jmv.27233.
24. Puebla Neira D, Watts A, Seashore J, Polychronopoulou E, Kuo YF, Sharma G. Smoking and risk of COVID-19 hospitalization. Respir Med. 2021 Jun;182:106414. doi: 10.1016/j.rmed.2021.106414.
25. Prinelli F, Bianchi F, Drago G, Ruggieri S, Sojic A, Jesuthasan N, et al. Association Between Smoking and SARS-CoV-2 Infection: Cross-sectional Study of the EPICOVID19 Internet-BASÇd Survey. JMIR Public Health Surveill. 2021 Apr 28;7(4):e27091. doi: 10.2196/27091.
26. Farsalinos K, Barbouni A, Poulas K, Polosa R, Caponnetto P, Niaura R. Current smoking, former smoking, and adverse outcome among hospitalized COVID-19 patients: a systematic review and meta-analysis. Ther Adv Chronic Dis. 2020 Jun 25;11:2040622320935765. doi: 10.1177/2040622320935765.
27. Vardavas C, Nikitara K. COVID-19 and smoking: A systematic review of the evidence. Tob Induc Dis. 2020;18:20. doi: 10.18332/tid/119324.
28. Patanavanich R, Glantz SA. Smoking is associated with COVID-19 progression: A meta-analysis. Nicotine Tob Res. 2020;22(9):1653–1656. doi: 10.1093/ntr/ntaa082.
29. van de Venter R, Williams R, Stindt C, Ten Ham-Baloyi W. Coronavirus-related anxiety and fear among South African diagnostic radiographers working in the clinical setting during the pandemic. J Med Imaging Radiat Sci. 2021 Dec;52(4):586-594. doi: 10.1016/j.jmir.2021.09.016.
30. Kameg BN, Fradkin D, Lee H, Mitchell A. Mental wellness among psychiatric-mental health nurses during the COVID-19 pandemic. Arch Psychiatr Nurs. 2021;35(4):401-406. doi: 10.1016/j.apnu.2021.05.003. Epub 2021 May 11.
31. Ahn J, Lee J, Hong Y, Park J, Chung S. Stress and Anxiety to Viral Epidemics-6 for Medical Students: Psychometric Properties of the Anxiety Measure for the COVID-19 Pandemic. Front Psychiatry. 2021;12:705805. doi: 10.3389/fpsyt.2021.705805.