ASKERİ PİLOTLARDA UÇUŞTA YAŞANILAN SPASYAL DEZORYANTASYON OLAYLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Havacılıkta Spasyal Dezoryantasyon (SD), bir pilotun uçağın yeryüzüne veya yakınındaki diğer hava araçlarına göre konumunu veya hareketini yanlış algılaması durumudur. SD olaylarının uçuşta ne sıklıkta yaşandığını ve ne seviyede tehlike yarattığını değerlendirmek amacıyla yaşları 24-46 arasında değişen 203 pilota anket uygulanmıştır. Helikopter pilotları en sık ‘Gece Görüş Gözlüğü (GGG) kullanımına bağlı his yanılgısı' (%93.8) ve ‘Brownout- whiteout illüzyonu (%93.8) nakliye uçağı pilotları en sık ‘Yaklaşma ve iniş sırasında his yanılgısı’ (%82.6) ve jet pilotları en sık 'Anti-collision ışıklarının bulut/sis yansımalarının yarattığı his yanılgısı' (%92.7) ve ‘Leans illüzyonu’ (%92.7) nedeniyle SD yaşamıştır. Genel maksat helikopteri pilotları ile taarruz helikopteri pilotları arasında ‘Brownout- whiteout illüzyonu’nun uçuşta yarattığı tehlike skorları açısından anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0.001). Bu pilotlar arasında ‘Yeryüzü gökyüzü ışıklarının birbirine karıştırılması yanılgısı' yaşanma sıklığı açısından da anlamlı bir fark bulunmuştur (p=0.035). Jet, helikopter ve nakliye pilotları arasında da bu illüzyonun yaşanma sıklığı açısından anlamlı bir fark saptanmıştır (p<0.001). Havacılıkta hala sürmekte olan SD sorunu ve bunun uçuş emniyeti üzerindeki yıkıcı etkileriyle başa çıkabilmek için, pilota özel uçuş profilleri geliştirilmeli ve her bir uçak modeline özgü SD simülasyonların fizyolojik eğitimlere dahil edilmelidir.